Dzieci z greckiej Himery jadły stałe pokarmy po 3 miesiącach, ale karmiono je piersią prawie 4 lata
Ponad 2500 lat temu w greckiej kolonii Himera na Sycylii matki zaczynały podawać niemowlętom pokarmy stałe już w trzecim miesiącu życia, a mimo to karmiły je piersią do około 3,8 roku. Wynika to z analizy chemicznej kości dzieci, opublikowanej w „European Journal of Archaeology”. Wzorzec ten wyraźnie odbiega od zaleceń starożytnych lekarzy.
Miasto wielu kultur
Himera istniała na Sycylii między VII a V wiekiem p.n.e. Założyli ją koloniści dorydzcy i chalcydzcy, a z czasem wyrosło z niej duże miasto zamieszkane przez ludność mieszaną: miejscowych Sykulów, Fenicjan i Greków. Archeolodzy odkryli tam ponad 13 tysięcy pochówków, w większości dorosłych. Umieralność niemowląt i dzieci wydawała się zaskakująco niska.
Autorzy badania zwracają uwagę, że dzieci rodzące się w takim środowisku doświadczały innej rzeczywistości kulturowej niż ich rodzice i mogły stać się zalążkiem zmian w kolejnych pokoleniach. Jak wyglądało ich dzieciństwo, pozostaje jednak niejasne.
Co zdradzają izotopy w kościach
Zespół kierowany przez Laurie Reitsemę, antropolożkę biologiczną z University of Georgia, przebadał kości 58 dzieci i 27 dorosłych kobiet. Badacze analizowali izotopy azotu i węgla zachowane w tkance kostnej.
- Azot pokazuje, jak długo dziecko było karmione piersią. Jego wartości rosną w czasie karmienia, aż sygnatura niemowlęcia przypomina sygnaturę mięsożercy.
- Węgiel wskazuje, jakie pokarmy roślinne dziecko jadło, gdy przestawało żywić się wyłącznie mlekiem.
Okazało się, że rozszerzanie diety zaczynało się około 3. miesiąca życia, czyli o 2–3 miesiące wcześniej, niż zalecali starożytni lekarze Galen i Soranos. Z kolei całkowite odstawienie od piersi następowało dopiero około 3,8 roku. Soranos radził kończyć karmienie po 1,5 roku, a Galen po 3 latach. Okres karmienia był też dłuższy niż w większości nowoczesnych społeczeństw przedprzemysłowych.
Dlaczego to ważne
Według autorów długie karmienie piersią mogło przyczynić się do niskiej śmiertelności dzieci w Himerze. „Karmienie piersią wspiera przeżycie niemowląt, zwłaszcza tam, gdzie brakuje dostępu do czystej wody pitnej, a tak wyglądała większość historii ludzkości” – powiedziała Reitsema.
Badaczka zastrzega jednak, że analizowano dzieci, które zmarły młodo, mimo wieloletniego karmienia. Możliwe więc, że zaobserwowane zachowania odzwierciedlają strategię, która akurat nie zadziałała.
Podobne wzorce odkryto w innej greckiej kolonii, Apollonii Pontyckiej nad Morzem Czarnym, na terenie dzisiejszej Bułgarii. Sugeruje to, że odległe greckie osady miały zbliżony stosunek do karmienia piersią. W miastach rzymskich badania wykazywały znacznie większą różnorodność.
Co to oznacza dla czytelnika
To badanie historyczne, które nie przekłada się bezpośrednio na dzisiejsze zalecenia. Współczesne wytyczne dotyczące żywienia niemowląt, w tym te stosowane w Polsce i innych krajach UE, opierają się na zupełnie innych danych i warunkach: dostępie do czystej wody, bezpiecznych produktach i opiece medycznej. Wnioski o starożytnych matkach nie powinny być więc traktowane jako wskazówka, jak karmić dziś.
Wartość pracy polega na czymś innym. Pokazuje ona, że nawet przy pomocy samych kości można odtworzyć intymne, codzienne decyzje sprzed ponad dwóch tysięcy lat. Według Reitsemy wyniki świadczą o responsywności matek wobec potrzeb dzieci. Kolejnym krokiem ma być analiza dorosłych mieszkańców Himery, którzy mogli mieć zupełnie inne dzieciństwo niż ci, którzy zmarli młodo.
Źródło: Phys.org – „Babies in ancient Greek colony started solid food at 3 months but nursed for nearly 4 years, chemical signatures suggest”



